هدف پژوهش حاضر، بررسی و فراتحلیل کیفی مطالعات انجام شده در حوزۀ زنان بدسرپرست است. در این راستا تمامی مقاله های علمی-پژوهشی با کلیدواژۀ «زنان بدسرپرست» در بازۀ زمانی 1385 تا 1400 از پایگاه اطلاعاتی-علمی جهاد دانشگاهی و پایگاه اسنادی نورمگز استخراج شد. در ادامه 34 مقاله برای استخراج داده ها و بررسی بیشتر گزینش و به روش مطالعۀ اسنادی، کتابخانه ای و فراتحلیل مطالعه شدند. براساس یافته های تحقیق حاضر، مطالعات انجام شده در این حوزه، دو جهت گیری عمدۀ روان شناسی و جامعه شناسی را دربرمی گیرد؛ به طوری که ابعاد دیگر زندگی این دسته از زنان از جمله اقتصادی و سیاسی ذیل این دو دسته بررسی می شوند. گروهی از این مطالعات به تحلیل نظری و ارائۀ مدل هایی برای شناسایی مسائل زنان بدسرپرست در جهت کاهش مشکلات آنان با استفاده از روش های مداخله ای پرداخته اند و گروهی دیگر به تقویت روحیه و ایجاد انگارۀ مثبت در زنان بدسرپرست از طریق افزایش دیدگاه های مثبت نگر به لحاظ تجربی پرداختند. یافته های این مطالعه در دو بعد روان شناسی و جامعه شناسی نشان می دهد این زنان نیازمند حمایت های روانی، اجتماعی و اقتصادی هستند و توانمندسازی آن ها در ابعاد ذکرشده کیفیت زندگی آن ها را بهبود می بخشد و سبب کاهش رنج اجتماعی آن ها می شود. مبتنی بر دستاوردهای نظری این پژوهش به نظر می­رسد سیاست­گذاران بایستی مبتنی بر تعریف جامعی از زنان بدسرپرست، اقدام به بازنگری در قوانین و احکام اجتماعی مرتبط با این زنان بپردازند.

سابقه و هدف امروزه پدیده خانوارهای زن سرپرست یا بدسرپرست به دلایل مختلف در تمام دنیا رو به فزونی است. بیشتر این خانوارها مشکلات عدیده ای دارند که موجب شده است قشری آسیب پذیر شناخته شوند و با مشکلات روانی متعددی روبه رو باشند. هدف از این مطالعه بررسی ارتباط بین سه متغیر سلامت معنوی، انسجام خانوادگی و هویت در میان زنان بی سرپرست یا بدسرپرست خانواده بود. روش کار پژوهش حاضر از نوع توصیفی-همبستگی است. جامعه پژوهش زنان خانه دار و شاغل بی سرپرست و بدسرپرست تحت پوشش بهزیستی شهر کرج به تعداد 1013 نفر در سال 99-1398 بود. درنهایت 285 نفر ذیل چهار گروه با گروه بندی زنان بدسرپرست شاغل، بی سرپرست شاغل، بدسرپرست خانه دار و بی سرپرست خانه دار انتخاب شدند. برای جمع آوری داده از سه پرسش نامه سنجش عینی پایگاه هویت من، انسجام خانواده و سلامت معنوی پولوتزین استفاده شد. در این پژوهش همه موارد اخلاقی رعایت شده است و مولفان مقاله تضاد منافعی گزارش نکرده اند. یافته ها: نتایج نشان داد که در زنان بی سرپرست شاغل سلامت معنوی با انسجام خانواده رابطه مثبت و معنادار (01/0>P و 39/0r=) و با سبک های هویت موفق رابطه مثبت داشت (01/0>P و 24/0r=). در زنان بی سرپرست خانه دار رابطه بین سلامت معنوی و سبک هویت موفق در سطح 05/0 مثبت و معنادار بود (05/0>P و 24/0r=). در نمونه زنان بدسرپرست شاغل سلامت معنوی تنها با سبک هویت آشفته رابطه منفی و معناداری داشت (05/0>P و60/0r=-). در نمونه زنان بد سرپرست خانه دار سلامت معنوی با انسجام خانواده رابطه مثبت و معنادار آماری نشان داد (01/0>P و 49/0r=). نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد که سلامت معنوی با انسجام خانواده و سبک های هویتی رابطه مستقیم و معناداری دارد. تقویت سلامت معنوی زنان بدسرپرست و بی سرپرست، در تقویت انسجام خانوادگی آنان موثر خواهد بود؛ تاثیر بنیادین سلامت معنوی به عنوان یکی از منابع اصلی هویت ساز و هویت بخش در جامعه به ویژه در جامعه ای دینی مثل ایران نقشی بسیار مهمی خواهد داشت.

اهداف: با افزایش تعداد زنان بد سرپرست در سال های اخیر، زمینه ارتکاب برخی جرایم نیز افزایش یافته است. لذا برخورداری از کیفیت زندگی و انعطاف پذیری روان شناختی می تواند از بروز این جرایم جلوگیری کند. بنابراین پژوهش حاضر با هدف اثربخشی درمان راه حل محور بر کیفیت زندگی و انعطاف پذیری روان شناختی زنان بدسرپرست با آمادگی اعتیاد انجام شد. مواد و روش ها: این پژوهش از نوع شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل است. جامعه آماری پژوهش حاضر را تمامی زنان بدسرپرست مراجعه کننده به مرکز بهزیستی استان خوزستان شهرستان شوشتر در سال 1400 تشکیل دادند. با هدف غربال کردن زنان بدسرپرست دارای آمادگی اعتیاد، از پرسش نامه آمادگی اعتیاد زرگر و همکاران (1385) با روایی 0/45 و پایایی 0/90 استفاده شد و از 200 زن بدسرپرستی که این پرسش نامه را تکمیل کرده بودند، 30 نفر با بالاترین نمره، انتخاب شدند. نمونه ها در دو گروه آزمایش (15 نفر) و کنترل (15 نفر) به صورت تصادفی جایگزین شدند و به پرسش نامه های کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی-فرم کوتاه با روایی 0/81 و پایایی 0/84 و انعطاف پذیری روان شناختی Dennis و Vander Wall (2010) با روایی 0/75 و پایایی 0/74 پاسخ دادند. شرکت کنندگان گروه آزمایش، هشت جلسه یک ساعت و نیم، برنامه راه حل محور (Grant، 2011) را دریافت نمودند. داده ها با استفاده از روش آماری تحلیل کوواریانس چندمتغیری با نر م افزار SPSS 22 مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفتند. یافته ها: میانگین سنی 15 شرکت کننده زن در گروه آزمایش 2/6±, 32/7 سال و در گروه کنترل 2/6±, 33/4 سال بود که دامنه سنی از 22 تا 37 سال را شامل می شد. نمرات کیفیت زندگی و انعطاف پذیری روان شناختی گروه آزمایش در پس آزمون بیشتر از نمرات گروه کنترل بود. نتایج آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیری حکایت از تفاوت معناداری در نمرات دو گروه داشت (0/003=p؛ 5/53=F؛ 0/51=اثر پیلایی). با توجه به مقادیر F به دست آمده برای پس آزمون کیفیت زندگی (70/66) و انعطاف پذیری روان شناختی (55/16) و سطح معناداری آنها (0/001>p) مشاهده شد که درمان راه حل محور اثربخش بود و توانست کیفیت زندگی و انعطاف پذیری روان شناختی زنان بدسرپرست با آمادگی اعتیاد را افزایش دهد. نتیجه گیری: مداخله راه حل محور روشی موثر برای بهبود کیفیت زندگی و انعطاف پذیری روان شناختی زنان بدسرپرست با آمادگی اعتیاد است.

هدف: هدف از پژوهش حاضر بررسی اثربخشی درمان راه حل محور بر خودکنترلی شناختی و بهزیستی ذهنی در زنان بدسرپرست با آمادگی به اعتیاد بود. روش: روش پژوهش شبه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه ی آماری پژوهش حاضر را تمامی زنان بدسرپرست مراجعه کننده به مرکز بهزیستی استان تهران در سال 1399 تشکیل دادند. برای غربال کردن زنان بدسرپرست دارای آمادگی اعتیاد، از پرسش نامه ی آمادگی اعتیاد زرگر استفاده شد و از 200 زن بدسرپرستی که این پرسش نامه را تکمیل کرده بودند، 30 نفر با بالاترین نمره انتخاب (نقطه برش= نمرات بالاتر از 54) و به صورت تصادفی در گروه آزمایش (15 نفر) و گروه کنترل (15 نفر) جایگزین شدند. شرکت کنندگان گروه آزمایش، 8 جلسه برنامه ی راه حل محور را دریافت نمودند. داده ها با استفاده از روش آماری تحلیل کوواریانس چندمتغیری تجزیه و تحلیل شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که آموزش درمان راه حل محور بر خودکنترلی شناختی و بهزیستی ذهنی زنان بدسرپرست با آمادگی به اعتیاد تاثیر داشت. زنان بدسرپرست با آمادگی به اعتیاد در گروه آزمایش نسبت به زنان بدسرپرست در گروه کنترل در پس آزمون، به طور معناداری خودکنترلی شناختی کمتر و بهزیستی ذهنی بیشتری داشتند. نتیجه گیری: بر پایه یافته های این پژوهش می توان نتیجه گرفت که مداخله راه حل محور روشی مناسب برای بهبود خودکنترلی شناختی و بهزیستی ذهنی در زنان بدسرپرست است.

بیان مسئله: موسیقی در طول تاریخ همواره مورد توجه ایرانیان بوده و در تمام دورة های مختلف پادشاهی ایران جایگاه خود را به طور رسمی در میان حاکمان حفظ کرده است. با روی کار آمدن دودمان قاجار و تجربه نزدیک شدن ایران به غرب، تغییرات چشم گیری در زمینه های هنری به خصوص موسیقی و نگارگری پدید آمد. اما تأثیر این تحولات بر فعالیت زنان خنیاگر با ابهاماتی روبه رو است. بر همین اساس پرسش اصلی این پژوهش چیستی جایگاه اجتماعی زنان خنیاگر این دورة در میان نگاره ها و منابع مکتوب و سفرنامه ها و همچنین و چگونگی پوشش آنان به عنوان زنان خنیاگر است. همچنین چیستی ابزار آلات خنیاگری و سازهای مورد استفاده آن ها از پرسش های دیگری است که به آن پاسخ داده می شود. این پژوهش از نظر هدف بنیادی و از نظر رویکرد کیفی است که براساس داده‎های کتابخانه ای و تحلیل محتوی بصری با بهره گیری از دانش نشانه شناسی یافته های آن تحلیل و تبیین میشود. براساس یافته های این پژوهش همان گونه که مرتبه اهالی موسیقی در دوره های مختلف حکومت های ایرانی لغزان و نامطمئن بوده در دوره قاجار نیز این نگرانی پا برجا بوده و این مسئله برای زنان خنیاگر دشوارتر و بسته به نوع کار، نوازنده، رقصنده یا خواننده و مانند آن، نیز متفاوت بوده است.

کلاژدرمانی نوعی هنردرمانی است که با چسباندن اشیای مختلف در کنار هم، روشی جهت درمان و پیشگیری اختلال های روانی محسوب می شود. هدف این پژوهش بررسی اثربخشی کلاژدرمانی بر ابعاد سلامت روان نوجوانان پسر و دختر بدسرپرست و بی سرپرست بود. روش بررسی روش پژوهش نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون به همراه دو گروه آزمایش و گروه گواه بود. نمونه آماری را 40 نوجوان بدسرپرست و بی سرپرست، تحت پوشش بهزیستی شهر کرمان، تشکیل می دادند. این افراد به صورت تصادفی ساده در چهار گروه 10 نفری پسر و دختر، به تساوی در دو گروه آزمایش و دو گروه گواه جایگزین شدند. گروه های آزمایش در معرض کلاژدرمانی بسته پژوهشگرساخته قرار گرفتند. همه گروه ها پرسشنامه سلامت عمومی گلدبرگ (GHQ-28) را به عنوان پیش آزمون و پس آزمون تکمیل کردند. داده ها با استفاده از کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA)، تحلیل واریانس دوراهه و آزمون t و به کمک نرم افزارSPSS نسخه 19 تحلیل شدند. یافته ها نتایج نشان داد که کلاژدرمانی بر افسردگی (0٫ 001˂ p)، اضطراب (0٫ 001>p)، اختلال در عملکرد اجتماعی (0٫ 001>p) و علائم جسمانی (0٫ 001>p) اثر معنادار داشته و اثر مداخله (کلاژدرمانی) بر حسب جنسیت متفاوت است. نتایج مقایسه بر حسب جنسیت نشان داد که در افسردگی (0٫ 042=p) و علائم جسمانی (0٫ 042=p) بین پسر و دختر، پس از آموزش تفاوت وجود دارد؛ ولی در اضطراب (0٫ 539=p) و عملکرد اجتماعی (0٫ 437=p) تفاوتی دیده نمی شود. نتیجه گیری کلاژدرمانی به عنوان شیوه ای از هنردرمانی بر بهبود ابعاد سلامت روان (افسردگی، اضطراب، عملکرد اجتماعی، علائم جسمانی) در نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست، اثربخشی مثبت داشت. کلاژدرمانی قابلیت توان بخشی دارد. این درمان در مواردی تحت تاثیر عامل جنسیت بود. بیشتر تفاوت ها در افسردگی و علائم جسمانی پسران نهفته است.

زمینه و هدف: غفلت از کودکان یکی از عوامل خطر برای تحول یافتگی مناسب هیجانی و اجتماعی است که تأثیر بلند مدت در تمام ابعاد تحولی در گستره عمر دارد. یکی از مداخله های تأثیر گذار برای کاهش پیامدهای غفلت، می تواند آموزش تنظیم هیجان باشد. هدف از پژوهش حاضر بررسی اثر بخشی آموزش نظم جویی هیجان بر سازش یافتگی اجتماعی کودکان کار بدسرپرست بود. روش: روش پژوهش آزمایشی با طرح پیش آزمون، پس آزمون و گروه گواه بود. جامعه آماری شامل تمامی کودکان کار پسر و دختر تحت نظارت اداره بهزیستی شهرکاشان در سال 1397 بودند که از بین آنها نمونه ای شامل20 نفر در دامنه سنی 12 تا 14 سال به شیوه در دسترس انتخاب، و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه جایدهی شدند. شرکت کنندگان گروه آزمایش، پروتکل آموزش تنظیم هیجان را طی 8 جلسه 90 دقیقه ای دریافت کردند و افراد گروه گواه هیچ نوع مداخله ای را دریافت نکردند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه توانایی و مشکلات گودمن (1997)، و برای تحلیل داده ها از آزمون تحلیل کواریانس استفاده شد. یافته ها: نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که آموزش نظم جویی هیجان، تأثیر معناداری بر سازش یافتگی اجتماعی کودکان کار بدسرپرست داشت (, F= 167/405/0P> ). نتیجه گیری: بر اساس نتایج به دست آمده در این پژوهش مبنی بر تأثیر آموزش نظم جویی هیجان بر افزایش سازش یافتگی اجتماعی می توان نتیجه گیری کرد که تنظیم هیجان مطلوب با تعدیل ارزشیابی ها و واکنش های ذهنی فرد، به بروز واکنش های مناسب در ابعاد شناختی، انگیزشی، و رفتاری منجر می شود.

حق تحصیل کودکان و نوجوانان از جمله حقوقی است که هم در قوانین داخلی و هم در اسناد بین المللی مورد تاکید و توجه قرار گرفته است. این حمایت های تقنینی بنا به آسیب های ناشی از عدم تحصیل و یا منع از تحصیل است که می تواند در مواردی نظیر بزهکاری اطفال و نوجوانان بروز و ظهور کند، چرا که آمارهای ارائه شده توسط نهادهای ذیربط و همچنین آرای قضایی و پرونده شخصیت کودکان بزه کار نشان دهنده این امر است دور ماندن از تحصیل و منع آنها توسط والدین و باندهای بزهکاری به هر دلیلی اعم از فقر مالی و موارد مشابه آن و پیوستن به گروه های تکدی گری و جرایم خرد مربوط به مواد مخدر، سرقت، زورگیری و. . . در کنار الگو پذیری و تقلید از گروه همسالان بزهکار می تواند نقش مهمی در سرنوشت تاریک این دست از کودکان داشته باشد. لذا در پژوهش پیش رو که به روش توصیفی و تحلیلی تهیه و تنظیم شده است پس از بررسی موارد بازدارنده از تحصیل مانند فقر اقتصادی، مهاجرت خانواده ها، مشکلات فرهنگی، فقدان امکانات، سوء استفاده باندهای بزهکاری، احتیاج به شغل و درآمد و. . . دریافتیم که عمده ترین عامل مربوط به بازماندن کودکان از تحصیل، رفتار والدین و ممانعت آنها به دلیل مشکلات مالی و یا فرهنگی است. در این خصوص راهکارهایی توسط نهادهای ذیربط ارائه گردیده است که این نهادها مانند وزارت آموزش و پروش، مدارس و محیط های آموزشی، سازمان تامین اجتماعی، سازمان بهزیستی، کمیته امداد امام خمینی (ره)، سازمان نهضت سوادآموزی و نظایر آنها، هریک با تصویب قوانین، شناسایی کودکان باز مانده از تحصیل، اقدامات فرهنگی، طرح های کمک هزینه تحصیلی، اعزام معلم به مناطق محروم و تحصیل رایگان و. . . تلاش داشته اند تا موانع تحصیلی کودکان و نوجوانان را کاهش دهند.

مقدمه: هدف از پژوهش حاضر بررسی تاثیر آموزش خودشفابخشی بر شفقت خود، عزت نفس و پرخاشگری نوجوانان دختر بدسرپرست بود. روش: روش پژوهش به شیوه ی نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون-پیگیری با گروه کنترل اجرا شد. جامعه ی آماری پژوهش شامل دختران نوجوانان بدسرپرست شهر اصفهان بود که به منظور اجرای پژوهش، از طریق فراخوان عمومی در مراکز مشاوره 40 نفر که تمایل به شرکت در طرح را داشتند به صورت در دسترس انتخاب شدند. سپس به صورت تصادفی به دو گروه آزمایش (20 نفر) و گواه (20 نفر) گمارده شدند. پرسشنامه های شفقت خود ریس، پامیر، نف و ون گاچت (2011)، عزت نفس کوپراسمیت (1967) و پرخاشگری آیزینک و گلین ویلسون (2011) به عنوان پیش آزمون اجرا و سپس گروه آزمایش تحت 14 جلسه (به صورت هفته ای یک جلسه 30 دقیقه ای) آموزش خودشفابخشی قرار گرفتند و پس از اتمام آموزش پس آزمون و پس از یک ماه پیگیری، برای هر دو گروه اجرا شد. نتایج: برای تحلیل نتایج از آزمون تحلیل واریانس مکرر استفاده شد. نتایج نشان داد که آموزش خودشفابخشی در افزایش شفقت خود و عزت نفس و کاهش رفتارهای پرخاشگرانه شرکت کنندگان تاثیر معناداری داشته است (0/05>p). نتیجه گیری: بنابر نتایج تحقیق انجام شده می توان روش آموزشی خودشفابخشی را بعنوان یکی از رویکردهای جدید مثبت گرا جهت افزایش سلامت روانشناختی دختران نوجوان بدسرپرست با اثرات نسبتا پایدار، برای افزایش مهارت های خود مراقبتی به کاربرد.

مقدمه: خلاقیت و خودکارآمدی از ویژگی های مهم دوران کودکی محسوب می شود و بازی می تواند یکی از راه های بهبود آن ها باشد. پژوهش حاضر به منظور بررسی اثربخشی بازی های وانمودی بر خودکارآمدی و خلاقیت کودکان بدسرپرست و بی سرپرست شهرستان کرج انجام شد. روش: در این پژوهش نیمه آزمایشی از طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل استفاده شده است. جامعه آماری را کلیه کودکان هفت تا دوازده ساله تحت حمایت سازمان بهزیستی شهر کرج که به دلیل بی سرپرستی و بدسرپرستی در دو مرکز مهر یکتا و دست مهربان مادر نگه داری می شدند تشکیل داده است. با در نظر گرفتن معیارهای ورود و خروج، با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند سی کودک انتخاب و در دو گروه پانزده نفره جایگزین شدند. در این پژوهش از پرسشنامه خودکارآمدی کودکان موریس2001 و پرسشنامه خلاقیت تورنس1984، آزمون تفکرخلاق فرمA-تصویری استفاده شد. هشت جلسه بازی درمانی وانمودی برای گروه آزمایش ارایه گردید. برای تجزیه و تحلیل داده ها از روش های آمار توصیفی و تحلیل کوواریانس چندمتغیری و یک متغیری و نرم افزار Spss20 استفاده شد. نتایج: یافته ها نشان داد در میانگین نمرات خلاقیت و خودکارآمدی و مولفه های آن ها در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل در مرحله پس آزمون تفاوت معنی دار وجود دارد. (0/05>P) بحث و نتیجه گیری: نتایج نشان می دهد که بازی های وانمودی توانسته بر خلاقیت و خودکارآمدی کودکان بیافزاید. لذا از بازی های وانمودی می توان به عنوان روشی مناسب در جهت بهبود شاخص های سلامت ذهنی و روانی، خلاقیت و خودکارآمدی کودکان بدسرپرست و بی سرپرست استفاده کرد.